صورت، لبا، پیشانی، بینی و سر بعضی از افراد پس از خوردن غذاهای سریع و پرادویه عرق می کنه. واسه خیلی از افراد این واکنش طبیعیه. اما عرق کردن صورت پس از خوردن هر گونه غذایی نشون دهنده ی وضعیتیه که بهش عرق کردن چشایی یا تعرق زیاد چشایی گفته می شه. این نوع عرق کردن فقط هنگام غذا خوردن شروع نمی شه، بلکه حتی موقع فکر کردن یا صحبت کردن درباره غذا هم شروع می شه.

 

نشونه های عادی تعرق چشایی عبارت ان از عرق کردن، ملتهب شدن، قرمز شدن و احساس ناراحتی در سطح گونه. از علایم نادرتر میشه به احساس گرما هنگام جوییدن اشاره کرد.

تعرق چشایی می تونه بسیار ناراحت کننده باشه و روی کیفیت زندگی افراد تأثیری بسیار بدی بزاره. طبق تحقیقی که سود (Sood) و همکارانش انجام دادن، تعرق چشایی «می تونه باعث مشکل زیادی پیشه اجتماعی افراد شه، چراکه احتیاج دائم به پاک کردن صورت باعثِ ترجیحِ ماندن در خونه می شه.» به بیان دیگر احتیاج دائم به پاک کردن عرق از روی صورت ممکنه خروج از خونه رو واسه افراد سخت کنه.

عادی ترین نشونه تعرق چشایی سندروم فری (Frey) است. سندروم فری به تعرق و قرمز شدن در اندامی که عصب گوشی-گیجگاهی در اونا پخش شده مربوط می شه. عصب گوشی-گیجگاهی حس رو در دور سر ایجاد می کنه. به سندروم فری سندروم تعرق شدید گونه هم گفته می شه.

سندروم فری چیه؟

سندروم فری تاحدی نادره؛ طوری که در هر سال در کمتر از ۲۰۰۰۰ نفر از مردم آمریکا تشخیص داده می شه.

سندروم فری در اصل نتیجه کارکرد نادرست اعصابیه که مسئول بزاق آوری، تعریق و نا آرومی هستن. پس از اینکه لوسیا فری (Lucia Fery)، عصب شناس فرانسوی در سال ۱۹۲۳ این حالت رو به شکل «سندروم عصب گوشی-گیجگاهی» توضیح داد، نام اون روی این سندروم گذاشته شد.

فری پس از درمان یک سرباز لهستانی که غده بناگوشی اش در اثر جراحت گلوله آسیب دیده و پس از اون به تعرق چشایی گرفتار شده بود، گزارشی منتشر کرد که جزئیات این مریضی رو توضیح می داد.

غده ی بناگوشی بزرگ ترین غده ی بزاقیه و در سطح گونه قرار گرفته. این غده بزاق ترشح می کنه که به هضم و خیس شدن غذا کمک می کنه. با اینکه فری اولین پزشکی نبود که درباره این مریضی توضیح می داد، اما اون اولین کسی بود که نشون داد عصب گوشی-گیجگاهی عامل این بیماریه.

ترشح بزاق به وسیله غده ی بناگوشی به وسیله یک کمون بازتابی (یه جور راه عصبی) پیچیده که شامل عصب گوشی-گیجگاهیه متعادل می شه. در افرادی که به سندروم فری گرفتار هستن کمون بارتابی پس از آسیب دیدن عصب گوشی-گیجگاهی به درستی کار نمی کنه. درنتیجه به جای اینکه فقط تحریک عصبی پاراسمپاتیک رو در مقابل غده ی بناگوشی بکنه که باعث ترشح عادی بزاق می شه، غدهای تعرق رگای زیر پوست رو هم تحریک می کنه که باعث عرق کردن و قرمز شدن می شه. به طور طبیعی این تعرق و قرمز شدن تحت کنترل دستگاه سمپاتیک هستن.

به بیان دیگر پس از اینکه عصب گوشی-گیجگاهی آسیب می بینه، الیاف پاراسمپاتیک اون به شکلی رشد می کنه که نه تنها ترشح بزاق رو کنترل می کنه، بلکه تعرق و قرمزشدن پس از خوردن غذا رو تیز تحت کنترل میگیره. علاوه براین، در بعضی از افراد، این الگوی منظم عرق کردن می تونه از صورت بالاتر رود و روی بدن، دستا و پاها هم اثر بزاره. هرچه بخشای بیشتری از بدن تحت اثر قرار بگیرن، اثرات این مریضی شدید تره.

دلیلا

هرچیزی که به عصب گوشی-گیجگاهی آسیب بزنه می تونه باعث سندورم فری شه، ازجمله موارد زیر:

  • جراحی غده ی بناگوشی (دلیل اصلی)؛
  • ضربه شدید به گونه؛
  • جراحی گردن؛
  • عفونت طولانی غده ی بناگوشی؛
  • شکستگی فک پایین؛
  • شکستگی مفصل گیجگاهی زیرآرواره ای؛
  • خارج کردن غده ی زیر فک پایین؛
  • خارج کردن غده ی تیروئید؛
  • جراحی قفسه ی سینه (یه جور جراحی که واسه کنترل تعرق انجام می شه)؛
  • آسیب یا جراحی موقع تولد واسه خارج کردن جنین.

در ده ۱۹۴۰ میلادی، جراحی غده ی بناگوشی در بریتانیا واسه درمان خیلی از مریضیای سرطانی و غیرسرطانی عادی شده بود. تعرق چشایی همراه با بسیاری دیگر از مشکلات جانبی ازجمله آسیب اعصاب صورت، کاهش حساسیت صورت، مشکل در بزاق، غده ی خونی و برآمدگی در محل درمون زخم در بین افرادی که غده ی بناگوشی رو جراحی کردن مشاهده می شه. توجه داشته باشین افرادی که غده ی بناگوشی رو به طور کامل خارج می کنن، بیشتر از افرادی که فقط بخشی از غده ی بناگوشی شون رو ورداشته ان، درمعرض سندروم فری قرار داند.

سندروم فری در دیگر شرایط عصبی، ازجمله موارد زیر مشاهده می شه:

  • زونای صورت؛
  • آسیب طناب مخاطی؛
  • سردرد خوشه ای؛
  • آسیب عصبی به دلیل دیابت؛
  • نا آرومی مغز؛
  • نخاع گشادگی؛ 
  • وجود تومور در بخش سمپاتیک گردن.

همه افرادی که تعرق چشایی رو تجربه می کنن، از اون رنج نمی برند. تنها بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از این افراد به مراقبت پزشکی احتیاج پیدا می کنن. پس از جراحی غده ی بناگوشی تنها ۱۰ درصد از بیماران نشونه های تعرق چشایی رو تجربه می کنن. اما بررسیای بیشتر نشون داده که ۳۰ تا ۵۰ درصد بیماران تأیید می کنن که علائم تعرق چشایی رو تجربه کردن. سندروم فری معمولا ۱ تا ۱۲ ماه پس از جراحی ظاهر می شه.

افراد در هر سنی می تونن به سندروم فری گرفتار شن، اما در بین نوزادان بسیار نادره و تنها کودکانی که غده ی بناگوشی شون هنگام خروج از رحم آسیب دیده، به این مریضی گرفتار می شن.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   به چه دلیل بعد از گذراندن تعطیلات بازم احساس خستگی می کنیم؟

واسه کودکان ممکنه حساسیت غذایی با سندروم فری اشتباه گرفته شه. باید توجه داشت که نشونه های حساسیت غذایی تنها پس از بلعیدن غذا ظاهر می شن؛ نه هنگام جوییدن.

تشخیص

آسونترین راه واسه تشخیص سندروم فری استفاده از پودر نشاسته ی یددار روی صورته. به این مراحل آزمایش کوتاه گفته می شه. بعد به مریض آب نبات لیمویی یا دیگر غذاهای شیرین داده می شه تا تعرقش تحریک شه. روی قسمتایی از پوست که به پودر نشاسته آغشته شدن، قطرهای عرق به رنگ آبی پررنگ ظاهر می شه. درنهایت، خیلی راحت میشه قطرات عرق رو از روی صورت پاک و آزمایش رو دوباره تکرار کرد. میشه از این روش واسه تشخیص سندروم فری در افرادی که هیچ نشونه ای از مریضی ندارن استفاده کرد.

با اینکه این آزمایش دقیقه، اما نمیتونه شدت مریضی رو تشخیص بده. این خطر هست که پودر نشاسته وارد دستگاه تنفس شه. آزمایش باید فقط روی پوست خشک انجام شه. نباید این آزمایش راروی افرادی که شدیدا عرق می کنن، امتحان کرد.

روش دیگر واسه تشخیص سندروم فری که گران قیمته، روش استفاده از حسگرهای زیستیه که با استفاده از الکترودهای آنزیمی، سطح اسید لاکتیک رو در پوست مشخص می کنه.

روش ساده تر واسه تشخیص سندروم فری، استفاده از دستمال کاغذیای یک لایه روی صورت فرده تا بررسی شه که پس از تحریک شدن با غذای شیرین عرق می کنه یا نه.

در دمانگاری پزشکی میشه از اشعه ی فروسرخ واسه نشون دادن سندروم فری استفاده کرد. واسه انجام این روش تشخیصی لازمه که دما و رطوبت در اتاق ثابت باشه. اول پس از تحریک، نقطه گرمی مشاهده می شه که به تأخیر رگای خونی زیرپوستی مربوط می شه. بعد یک نقطه سرد مشاهده می شه که نشون دهنده ی تعرق چشاییه. احتمال مشاهده ی این نقطه های گرم و سرد در افرادی که پوست تیره ای دارن کمتره.

درمان

واسه بیشتر افراد سندروم فردی به شکل خود به خود ظرف مدت ۵ سال از بین میره. افرادی که نشونه های کم تری دارن، می تونن مطمئن باشن که این مریضی بدون احتیاج به درمان خوب میشه. واسه افرادی که خیلی تحت اثر این مریضی قرار گرفتن، تعرق چشایی یکی از ناراحت کننده ترین مریضی هاییه که واسه درمان اون به کمک احتیاج دارن.

بوتاکس

دلایلی که اخیرا به دست اومده نشون می ده بوتاکس می تونه امیدوارکننده ترین و موفق ترین روش درمان تعرق چشایی و قرمز شدن به دلیل سندروم فری باشه. به ویژه اینکه ثابت شده بوتاکس درمانی تا ۹۸ درصد در درمان نشونه های تعرق چشایی مؤثر بوده. ثابت شده که بوتاکس درمانی واسه افرادی که از تعرق چشایی به دلیل مریضیای دیابت رنج می برن، بسیار مؤثر بوده.

در مقاله ای که لواتو (Lovato) و همکارانش در سال ۲۰۱۷ منتشر کردن عنوان شده که:

بوتاکس درمانی واسه درمان تعرق چشایی (سندروم فری) خیلی مؤثره و می تونه به عنوان درمانی فوق العاده واسه این آسیب درنظر گرفته شه.

هنگام درمان سندروم فری با استفاده از بوتاکس درمانی، اول یک متخصص بالینی باید با استفاده از آزمایش کوتاه (پودر نشاسته ی یددار) ناحیه دلخواه رو تشخیص بده. بعد ناحیه دلخواه به چندین مربع کوچیک تر تقسیم می شه که بین ۱ تا ۱٫۵ سانتی متر هستن. بعد بوتاکس به هر کدوم از این ناحیه های مربعی تزریق می شه تا اثر یک پارچه ای داشته باشه.

باید توجه کرد که درمانای دیگری هم واسه سندروم فری امتحان شدن. اما بیشترشان اثرات محدودی دارن که نمی شه به اونا اعتماد کرد.

ضدتعرقا

ضدتعرقا واسه قسمتایی که تحت اثر تعرق چشایی بودن، استفاده می شد. بعضی از بیماران گزارش داده بودن که واسه چند هفته به خاطر استفاده از ضدتعرق شرایط بهتری پیدا کردن. واسه کسب نتایج بهتر یه جور ضدعرق ژل مثل در شب روی پوست مالیده می شه تا پوست رو خشک کنه و صبح از روی پوست شسته می شه. میشه واسه خشک کردن ضدعرق روی پوست از سشوار استفاده کرد.

به مدت ۱۲ ساعت پس از استفاده از ضدعرق مریض نباید ناحیه ای رو که تحت درمان قرار گرفته ، با تیغ اصلاح کنه. در طول زمان که تعرق چشایی دوره خود رو طی کرد و بهبود بدست اومد میشه میزان ضدعرق مصرفی رو کم کرد و دیگر لازم نیس مریض هر روز از ضدعرق استفاده کنه. توجه داشته باشین که ضدعرقا می تونن مثل محرک پوست عمل کنن و باعث تورم شن. باید مراقب بود که ضد عرق وارد چشم نشه.

آنتی کولینرژیک موضعی

در گذشته از آنتی کولینرژیک موضعی واسه درمان سندروم فری استفاده می شد. این آنتی کولینرژیکا شامل اسکوپولامین، گلیکوپیرولات و دی سمانیل متیل سولفات می شه و میشه به شکل کرم اونو رو پوست مالید. آنتی کولینرژیک می تونه به مدت ۳ روز علائم مریضی رو کاهش بده.

پول-نام-تصویر

نکته مهمی که باید بهش توجه کرد اینه که پوست آنتی کولینرژیکا رو جذب می کنه و می تونه عوارضی مثل خشکی دهن، تاری دید، خارش چشما، احتباس ادرار، افزایش ضربان قلب و حساسیت به همراه داشته باشن. آنتی کولینرژیکا نباید واسه افراد گرفتار به آب سیاه، دیابت، مریضی تیروئید، احتباس ادرار، مریضیای کبدی، کلیوی، قلبی و عروقی یا مریضیای دستگاه عصبی مرکزی استفاده شه.

گزینه های جراحی

از جراحی واسه تضعیف علائم سندروم فری استفاده شده، اما خیلی موفق نبوده. این جراحیا شامل جراحی گردن، خارج کردن اعصاب، انتقال ماهیچه ی جناغی و پیوند چربی زیرپوست هستن. از مواد جورواجور و مشکلات بین ناحیه ای واسه درمان تعرق چشایی استفاده می شه. البته بیشتر افرادی که در اثر جراحی به تعرق چشایی گرفتار شدن، علاقه ای به انجام جراحیای بیشتر ندارن.



 


دسته‌ها: آموزشی